Opieka nad osobami starszymi w Niemczech często dotyczy seniorów, którzy cierpią na wczesne objawy demencji, której przyczyną jest m.in. Alzheimer. W jaki sposób objawia się ta choroba i co można zrobić dla seniorów, którzy się z nią zmagają?
Alzheimer – co to za choroba?
Alzheimer jest chorobą, o której słyszał właściwie każdy. Nierozłącznie kojarzy się ona z demencją i starzeniem się – nawet pomimo tego, że dotyka ona nie tylko osób po 65 roku życia. Przyczyny zostaną dokładniej omówione w późniejszej części artykułu, na początku natomiast warto uściślić, że wymienione w poprzednim zdaniu pojęcia nie są ze sobą tożsame – otępienie, czy też zespół otępienny, to termin opisujący różne choroby mózgu, które łączy utrata funkcji poznawczych. Choroba Alzheimera jest za to najczęstszą przyczyną demencji, stanowi bowiem aż 60-80% diagnoz. Jak dokładnie przebiega? Cóż, u każdego pacjenta objawy tego konkretnego zespołu otępiennego postępują nieco inaczej, jednak istotne są jego etapy. Alzheimer ma bowiem charakter progresywny, dlatego też, w zależności od stopnia zaawansowania, objawy będą nasilone mniej lub bardziej. Choroba powoduje utratę pamięci krótkotrwałej, zmiany osobowości, a także znaczne pogorszenie pamięci długotrwałej oraz umiejętności komunikacji, czytania i rozumowania.
Jakie są objawy Alzheimera?
W zależności od etapu, objawy choroby Alzheimera są następujące:
- Predemencja
- Trudności z przypominaniem sobie niedawno zapamiętanych faktów,
- Niemożność zapamiętywania nowych informacji,
- Uszkodzenie pamięci semantycznej,
- Subtelne zaburzenia funkcji poznawczych.
- Wczesny etap
- Narastające problemy z pamięcią oraz umiejętnością uczenia się,
- Utrata poczucia czasu,
- Gubienie się w znajomych miejscach,
- Zubożenie słownictwa i zmniejszenie fluencji językowej,
- Pogorszenie koordynacji ruchowej w nieznacznym stopniu (chory jest w stanie np. sam się ubrać, ale zaburzone zostają funkcje kognitywne),
- Drażliwość, obojętność, może pojawić się depresja oraz apatia.
- Umiarkowany etap
- Zapominanie o ostatnich wydarzeniach oraz nazwisk ludzi,
- Gubienie się w domu,
- Coraz większe trudności z komunikacją,
- Potrzeba pomocy w codziennych czynnościach (brak samodzielności),
- Zmiany w zachowaniu, m.in. błądzenie i powtarzanie pytań,
- Pojawiają się trudności językowe, chory traci umiejętności czytania, liczenia oraz pisania,
- Wyraźnie zanikają sprawności umysłowej,
- Senior staje się agresywny, stawia opór opiekunom,
- Niepokój, depresja.
- Zaawansowany etap
- Nieświadomość czasu i miejsca,
- Apatia, wysoka drażliwość, depresja,
- Trudności z rozpoznaniem krewnych i przyjaciół,
- Całkowity brak samodzielności,
- Trudności z chodzeniem, aż do całkowitej utraty mobilności,
- Zmiany w zachowaniu, które mogą się nasilać i obejmować agresję,
- Ograniczona fluencja językowa i nierozumienie mowy,
- Objawy parkinsonowskie lub zespół parkinsonowski,
- Możliwość wystąpienia napadów padaczkowych.
Warto także zwrócić uwagę na istotny fakt, że na całym świecie objawy Alzheimera nieproporcjonalnie częściej pojawiają się u kobiet. Wśród zgonów z powodu demencji aż 65% zmarłych to kobiety, również wskaźniki dotyczące tego, która płeć najczęściej opiekuje się chorymi, wskazują na to, że zwykle są to opiekunki, a nie opiekunowie.
Choroba Alzheimera – etapy
Skoro wiesz już, co to Alzheimer i jakie są jego etapy, warto również poznać przebieg kliniczny otępienia w podziale na zaburzenia pamięci, językowe, wzrokowo-przestrzenne, wykonawcze, zachowania oraz ruchowe. Konkretne niedomagania zostały pokrótce wymienione na powyższej liście, opiekując się seniorami, dobrze jest jednak mieć szerokie rozeznanie na temat tego, jakie daje objawy Alzheimer. Wyróżnia się więc:
- Zaburzenia pamięci – począwszy od zapominania niedawnych faktów, poprzez problemy z przypomnieniem sobie tychże, aż do całkowitego zaniku pamięci,
- Zaburzenia językowe – początkowo nie są one tak widoczne i nie uprzykrzają życia w znacznym stopniu, mogą się np. pojawić trudności ze znalezieniem odpowiedniego słowa, na etapie umiarkowanym trudności te są już dużo większe, a także pojawiają się problemy ze rozumieniem mowy; w ostatnich miesiącach życia chory nie potrafi się wysłowić lub jest w stanie to zrobić, korzystając z niewielkiej ilości słów, zanika u niego umiejętność zrozumienia komunikatów,
- Zaburzenia wzrokowo-przestrzenne – dosyć ciężko je zauważyć i potraktować jako objawy, Alzheimer na wczesnych etapach wyróżnia się bowiem jedynie niewielkimi problemami w poruszaniu się, co dla wielu osób będzie naturalnym upośledzeniem sprawności, wynikającym z wieku. Później jednak osoba chora traci umiejętność poruszania się poza domem, zaczyna mieć problemy z ubieraniem się, pojawiają się trudności z rysowaniem. W przypadku otępienia zaawansowanego chory jest całkowicie niesamodzielny, nie mogąc się ubrać, a jeśli dojdzie do tego, że samotnie wyjdzie z domu, nie będzie w stanie trafić do niego z powrotem.
- Zaburzenia wykonawcze – podobnie jak w zaburzeniach wzrokowo-przestrzennych, również i tutaj objawy charakterystyczne dla wczesnego etapu mogą zostać uznane za naturalny proces starzenia, są to bowiem niewielkie trudności w zarządzaniu pieniędzmi oraz liczeniu, a także niewielkie pomyłki w ocenie sytuacji. Na etapie umiarkowanym wyróżnia się już niezdolność do podejmowania złożonych decyzji i zaburzenia sprawności umysłowej; ostatni etap choroby Alzheimera to niezdolność do samodzielnego skorzystania z toalety, pojawia się również apatia, wielu chorych przejawia też zachowania agresywne, są pobudzeni lub drażliwi.
- Zaburzenia zachowania – objawem, który pojawia się niezależnie od stopnia zaawansowania innych symptomów, jest depresja, ale także wspomniane już pobudzenie, drażliwość, apatia, obojętność. Początkowo zmiany osobowości prawie się nie zdarzają lub będą one niewielkie. Mogą się pojawić podejrzliwość i nieufność w stosunku do rodziny czy małżonka, a ponadto niepokój.
- Zaburzenia ruchowe – zarówno choroba Alzheimera, jak i inne rodzaje demencji, mogą objawiać się poprzez zespół parkinsonowski o różnych stopniach nasilenia. Mowa o nim wtedy, gdy pojawia się zespół objawów charakterystycznych dla choroby Parkinsona (m.in. spowolnienie ruchowe, drżenie spoczynkowe, sztywność mięśni, zaburzenia postawy ciała), które jednak mogą wystąpić nie tylko w przebiegu tej choroby, lecz także w przypadku innych schorzeń.
Alzheimer – leczenie
Jeśli chodzi o leczenie, Alzheimer w bardziej zaawansowanym stadium nie należy do chorób, w przypadku których dostępne jest postępowanie medyczne cofające czy zatrzymujące na długi czas poszczególne etapy demencji. Obecnie istotne jest, aby odpowiednio wcześnie zdiagnozować chorobę – pozwala to bowiem seniorowi dłużej uczestniczyć w życiu rodzinnym i społecznym, wtedy też możliwe jest włączenie odpowiedniej farmakoterapii. W takich sytuacjach leczenie Alzheimera opiera się na lekach modyfikujących przebieg AD (Alzheimer’s disease), łagodzących objawy i opóźniających rozwój choroby neurodegeneracyjnej, które nazywane są odwracalnymi inhibitorami acetylocholinoesterazy (AChE). Wśród innych środków, które stosuje się, aby choroba Alzheimera była mniej inwazyjna, można wymienić antagonistów receptorów NMDA (receptor N-metylo-D-asparaginowy), neuroleptyki, leki poprawiające przepływ krwi w naczyniach mózgowych, antydepresanty oraz leki nasenne.
Jak szybko postępuje choroba Alzheimera?
Można pomyśleć, że skoro do tej pory poznano jej etapy, choroba Alzheimera powinna być już świetnie przebadana. Jednak zaburzenia otępienne na wielu płaszczyznach są dla nas jeszcze wielką tajemnicą, a zarówno przyczyny, jak i postęp Alzheimera wciąż są słabo poznane. Demencja, której powodem jest AD, rozwija się powoli, początkowo nie dając objawów. Stan ten może trwać nawet kilkanaście lat! Jednak jak szybko postępuje choroba Alzheimera na dalszych etapach? To różni się w zależności od danej osoby; zwykle kobiety i mężczyźni, dotknięci tą przypadłością, żyją średnio 7 lat (górna granica to 14 lat, dotyczy mniej niż 3% chorych). Ten okres liczony jest oczywiście od czasu pojawienia się symptomów, które pozwalają jeszcze na samodzielne funkcjonowanie.
Alzheimer – faza terminalna
Wiele osób, zarówno dotkniętych demencją, jak i ich bliskich, zastanawia się, jak przebiega ostatni etap choroby. Alzheimer w późnym stadium jest już mocno zaawansowany, przez co chory nie jest w stanie komunikować się werbalnie i nie może zadbać o siebie w żadnym stopniu, dlatego też wymagana jest opieka 24 godziny na dobę. Czego konkretnie można się jednak spodziewać?
- Poważnego upośledzenia pamięci,
- Poważnego upośledzenia w zakresie przetwarzania nowych informacji,
- Utraty umiejętności rozpoznawania czasu i miejsca,
- Utraty zdolności do rozpoznawania mowy,
- Utraty możliwości samodzielnego jedzenia, chodzenia i korzystania z toalety.
Warto pamiętać o tym, że zaburzenia otępienne są wyniszczające nie tylko dla osoby, która cierpi z powodu choroby takiej jak Alzheimer. Faza terminalna to okres zwiększonego pogorszenia stanu psychicznego i fizycznego również dla członków rodziny, jednak przede wszystkim muszą skupić się oni na opiece paliatywnej oraz zapewnieniu seniorowi komfortu. Dobrze natomiast, by bliscy zmieniali się, aby każdy miał czas odpocząć, co przełoży się również na to atmosferę, jaka będzie panować w pokoju chorego. Cóż, wiele można powiedzieć o tym, jak przebiega choroba Alzheimera, przyczyny zaburzeń psychicznych oraz fizycznych u opiekunów to jednak również istotny temat. Jakie sytuacje mają wpływ na taki rozwój sytuacji? Są to mieszkanie z chorym, pozostawanie z nim w związku, a także opieka podczas coraz bardziej wymagających stanów chorego (np. problemy ze snem, zaburzenia zachowania).
Jakie są przyczyny? Alzheimer a różne hipotezy
Jeśli zastanawiasz się, jakie są przyczyny choroby Alzheimera, to jedna z teorii wskazuje, że jest to po prostu konsekwencja biologicznego starzenia się. Co jednak istotne, demencja niekoniecznie dotyczy tylko seniorów, bowiem zachorować mogą także mężczyźni i kobiety poniżej 65 roku życia (aczkolwiek problem dotyczy jedynie 9% przypadków). Konkretne przyczyny Alzheimera nie zostały do tej pory dokładnie określone, pojawiło się kilka teorii, które mogłyby tłumaczyć powstawanie choroby, jednak dalej trwają badania kliniczne. Do działań profilaktycznych zalicza się aktywność fizyczną, niepalenie, zdrową dietę, dbałość o prawidłowe ciśnienie krwi, cholesterolu oraz poziomu cukru we krwi. Stąd też tak ogromne zapotrzebowanie na opiekunki na zachodnim rynku – nie tylko są one potrzebne do doglądania seniora, ale również po to, by zapewnić odpowiednie bodźce. Jakie dokładnie? Mogą to być wspólne spacery, wykonywanie drobnych prac w ogrodzie, jazda na zakupy i wybór produktów spożywczych, a nawet układanie puzzli – wszystko po to, aby starsza osoba jak najdłużej zachowała zdrowie oraz jasny umysł.
Sprawdź także różnice między demencją a chorobą Alzheimera.
Źródła:
Opieka nad chorym na Alzheimera. Poradnik dla opiekuna, https://www.nfz.gov.pl/gfx/nfz/userfiles/_public/dla_pacjenta/fop/opieka_nad_chorym_na_alzheimera.pdf (dostęp 05.08.2022)
Alzheimer Society of Canada, What to expect as the person’s dementia progresses, https://alzheimer.ca/en/help-support/im-caring-person-living-dementia/what-expect-persons-dementia-progresses (dostęp 05.08.2022)
Światowa Organizacja Zdrowia, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dementia (dostęp 05.08.2022)
Farmakoterapia w demencji. Materiały informacyjne (Deutsche Alzheimer Gesellschaf), https://www.demenz-und-migration.de/fileadmin/user_upload/pdf/infoblatt5_farmakoterapia_w_demencji-polnisch.pdf (dostęp 05.08.2022)
