Chociaż o udarach mózgu w przestrzeni publicznej nie mówi się tak dużo jak o zawałach serca czy cukrzycy, należy pamiętać o tym, że to bardzo niebezpieczna choroba, mogąca być przyczyną zaawansowanej niepełnosprawności ruchowej lub psychicznej, a nawet śmierci. Udar u osoby starszej jest tym groźniejszy, że często pojawia się bez wyraźnej zapowiedzi. Jakie są objawy udaru mózgu u osób starszych i jak powinna wyglądać opieka po udarze nad seniorem? Odpowiedzi na te pytania znajdziesz w poniższym poradniku.
Udar u starszej osoby – dlaczego nie można go lekceważyć?
Żeby pokazać skalę zagrożenia, jakie wiąże się z udarem mózgu, wystarczy odwołać się do statystyk, przedstawionych w 2019 roku przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Z okazji obchodzonego 29 października Światowego Dnia Udaru Mózgu NFZ opublikował raport przygotowywany w latach 2013-2018.
Z zebranych przez NFZ danych wynikło, że udar mózgu dotyka rocznie około 70 tysięcy Polaków, a 26 tysięcy osób w Polsce umiera w wyniku udaru mózgu. W raporcie zatytułowanym „NFZ o zdrowiu. Udar niedokrwienny mózgu” stwierdzono także, że 30% pacjentów, którzy doświadczyli udaru, nie przeżywa roku.
Udar u osób starszych – rodzaje
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO, World Health Organisation) definiuje udar mózgu jako nagłe wystąpienie ogniskowych lub uogólnionych zaburzeń czynności mózgu, które trwają dłużej niż 24 godziny (o ile nie doprowadzą do zgonu w krótszym czasie) i spowodowanych wyłącznie przyczynami naczyniowymi, związanymi z mózgowym przepływem krwi.
Wyróżnia się dwa rodzaje udaru mózgu:
- Udar niedokrwienny – ma miejsce wtedy, gdy tętnica, która zaopatruje jakąś część mózgu w krew, staje się niedrożna i komórki mózgu nie otrzymują jej tyle, ile potrzebują. Udary niedokrwienne stanowią około 80% wszystkich udarów. Ważną informacją w kontekście udaru niedokrwiennego jest to, że może on mieć charakter tymczasowy i niedrożność tętnicy zostaje rozwiązana samoistnie, a objawy mijają w ciągu kilkudziesięciu minut, nie pozostawiając skutków ubocznych. Wówczas mówi się o tzw. mikroudarze, którego nie należy jednak lekceważyć. Wymagana jest konsultacja lekarska, ponieważ często zdarza się, że po mikroudarze w ciągu 48 godzin następuje poważny, drugi udar u osoby starszej.
- Udar krwotoczny – stanowi około 20% wszystkich przypadków udaru. Jest on wynikiem pęknięcia ścianki tętnicy mózgowej i wylania się krwi na zewnątrz (to właśnie z tego powodu udar krwotoczny potocznie nazywany jest wylewem). W wyniku krwotoku krew nie tylko nie dociera do konkretnego obszaru mózgu, ale też następuje wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego, co prowadzi do zaburzeń czynnościowych całego mózgu.
Objawy udaru u starszej osoby
Objawy udaru u starszej osoby mogą być różne w zależności od rodzaju udaru oraz obszaru mózgu, który został dotknięty chorobą. Jeśli do udaru dochodzi w niewielkim obszarze mózgu, może wystąpić zaledwie niewielki niedowład i chwilowe otępienie, jednak jeśli udar dotyczy istotnej struktury narządu, objawy mogą być bardzo wyraźne i długotrwałe.
Jak rozpoznać udar u starszej osoby? Należy zwracać uwagę przede wszystkim na takie objawy jak:
- asymetrię twarzy – np. brak napięcia mięśniowego, opadającą powiekę, czy opadające kąciki ust po jednej stronie;
- niedowład kończyn – może to być częściowy lub całkowity niedowład kończyny górnej, dolnej lub obu po jednej stronie ciała – przeciwległej do półkuli mózgu, w której ma miejsce udar;
- zaburzenia mowy – mogą wystąpić trudności w mowie (dyzartria), a także w jedzeniu i przełykaniu;
- zaburzenia widzenia – najczęściej występuje podwójne widzenie, ograniczenie pola widzenia lub utrata widzenia w jednym oku;
- nagły, silny ból głowy – silne i nagłe bóle głowy to częste objawy wylewu u starszej osoby podpajęczynówkowego.
Inne objawy udaru mózgu u osób starszych to zaburzenia równowagi i koordynacji ruchowej, senność, otępienie, zaburzenia świadomości oraz całkowita utrata przytomności.
Udar mózgu – przyczyny
Czym spowodowany jest udar mózgu? Przyczyny mogą być różne, a czasem zidentyfikowanie konkretnej przyczyny jest bardzo trudne. Najczęstsze przyczyny udaru mózgu niedokrwiennego to miażdżyca lub zator – czyli zablokowanie tętnicy przez skrzeplinę powstałą w sercu. Z kolei krwotoczny udar mózgu zazwyczaj jest spowodowany pęknięciem większego tętniaka lub naczyniaka.
Udar mózgu – zapobieganie
Niestety nie ma sposobu na to, by w stu procentach zmniejszyć ryzyko udaru mózgu. Zapobieganie chorobie jest związane przede wszystkim z tzw. profilaktyką pierwotną, czyli działaniom mającym na celu zapobiegnięcie chorobom, które zwiększają ryzyko wystąpienia udaru – przede wszystkim miażdżycy, cukrzycy i nadciśnienia tętniczego. W przypadku zdiagnozowania wymienionych chorób niezbędne jest natomiast wdrożenie odpowiedniego leczenia.
Opieka nad osobą po udarze
Nawet niewielki udar lub wylew u starszej osoby może sprawić, że senior będzie wymagał wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Wiele zależy od tego, jak poważny jest udar, której struktury mózgu dotyczy oraz tego, jak szybko od wystąpienia objawów zostanie podjęta interwencja lekarska, niemniej udar u osoby starszej w większości przypadków wymaga zastosowania zarówno opieki specjalistycznej, jak i domowej.
Specjalistyczna opieka po udarze
Niedokrwienny udar u osób starszych należy zacząć leczyć tak szybko, jak to możliwe. Jeżeli od udaru minęły mniej niż 3 godziny, możliwe jest zastosowanie alteplazy, czyli leku rozpuszczającego zakrzep. Później jednak dotknięte udarem komórki mózgu obumierają, więc alteplaza jest bezcelowa. W takich przypadkach stosuje się aspirynę lub heparynę. Wylew krwi do mózgu u osób starszych wymaga natomiast interwencji chirurgicznej.
Na kolejnym – mogącym trwać wiele miesięcy – etapie leczenie skutków udaru polega na pielęgnacji chorego, rehabilitacji, leczeniu farmakologicznym i zapobieganiu odleżynom.
Opieka domowa nad chorym po udarze mózgu
Opieka domowa nad chorym po udarze mózgu bywa bardzo wymagająca, a często – uciążliwa. W zależności od tego, jaką moc miał udar u osoby starszej, rokowania dotyczące przyszłości pacjenta są różne. Często jednak niezbędna jest pomoc przy codziennych czynnościach, takich jak przebieranie się, spożywanie posiłków, załatwianie się czy mycie. Niepełnosprawności fizyczne mogą powodować, że chory potrzebuje pomocy w poruszaniu się.
Udar mózgu u osób starszych – rokowania
Powyższy tekst ukazuje, z czym wiąże się udar mózgu u osób starszych. Rokowania oraz stopień zaawansowania, w jakim niezbędna jest opieka nad osobą po udarze, zależą w dużej mierze od tego, jak szybko zostanie wykryta choroba. Objawy, jakimi cechuje się wylew, mikroudar lub udar lewostronny u starszej osoby, często są dość charakterystyczne, dlatego pamiętaj, by przy ich zaobserwowaniu u bliskiej osoby lub podopiecznego niezwłocznie wezwać pogotowie ratunkowe pod numerem 112 lub 999!
Źródła:
- https://www.mp.pl/pacjent/udar/udar-mozgu/135796,udar-mozgu
- https://ezdrowie.gov.pl/portal/home/badania-i-dane/zdrowe-dane/raporty/nfz-o-zdrowiu-udar-niedokrwienny-mozgu
- https://pacjent.gov.pl/zapobiegaj/niespodziewany-udar
