Z roku na rok choroba Parkinsona staje się coraz większym wyzwaniem cywilizacyjnym. Według Światowej Organizacji Zdrowia WHO na całym świecie choruje na nią już ponad 6 milionów osób, a szacuje się, że w ciągu kolejnych 20 lat liczba ta może się nawet podwoić. Jakie objawy ma Parkinson, co leży u jego podstaw i jak przebiega leczenie? Między innymi na te pytania odpowiadamy w poniższym artykule.
Parkinson – czym jest ta choroba?
Choroba Parkinsona, często nazywana również PD (od angielskiego Parkinson’s Disease) jest chorobą neurodegeneracyjną – drugą najczęściej występującą po chorobie Alzheimera. Podczas choroby zwyrodnieniu ulegają struktury mózgu i następuje zanik komórek dopaminergicznych odpowiedzialnych za syntezę, magazynowanie i uwalnianie dopaminy – neuroprzekaźnika kluczowego dla prawidłowego funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego.
Układ dopaminergiczny, który poza dopaminą i komórkami tworzą również anatomiczne struktury i receptory, pełni istotną rolę dla wielu procesów zachodzących w organizmie. Jest on odpowiedzialny między innymi za regulację motoryki, koordynację i napięcie mięśni, a ponadto wpływa na procesy pamięciowe, pracę zegara biologicznego oraz czynności emocjonalne i motywacyjne.
Chociaż zespół Parkinsona występuje przede wszystkim u osób starszych (według danych około 1% globalnej populacji po 65. roku życia zmaga się z Parkinsonem, a prawdopodobieństwo zachorowania znacznie wzrasta w wieku 60-90 lat), nie należy utożsamiać jej z podeszłym wiekiem. Mediana wieku coraz bardziej się przesuwa, a eksperci podkreślają, że pierwsze objawy Parkinsona bywają zauważalne już nawet u dwudziestolatków.
Parkinson – objawy
W jaki sposób objawia się Parkinson? Pierwsze objawy, takie jak spowolnienie ruchowe i sztywność mięśniowa, często mają bardzo łagodną postać, co sprawia, że łatwo można je zbagatelizować, usprawiedliwiając je na przykład typem osobowości. Pamiętajmy jednak, że komfort życia chorego zależy w dużej mierze od tego, w jakim stadium zostanie wykryta choroba Parkinsona. Objawy szybko wykryte i zdiagnozowane są kluczowe do normalnego funkcjonowania. Jak zatem wyglądają objawy Parkinsona u osób starszych?
Parkinson – objawy neurologiczne
Mówiąc o symptomach, jakimi charakteryzuje się Parkinson, objawy neurologiczne zawsze wysuwają się na pierwszy plan. W tym aspekcie najczęściej mówi się o tak zwanej triadzie parkinsonowskiej, na którą składają się:
- drżenie spoczynkowe – objawy mają postać rytmicznego, mimowolnego poruszania różnymi częściami ciała, co jest wywołane skurczami mięśni antagonistycznych w sytuacji, gdy kończyny (np. dłonie) nie są zmuszane do przeciwstawiania się sile grawitacji;
- sztywność mięśniowa i spowolnienie ruchowe – mięśnie – przede wszystkim dolnych i górnych kończyn, ale także tułowia i szyi – są zesztywniałe, co prowadzi do typowej dla schorzenia postawy: głowa jest pochylona do przodu, ramiona wysunięte, a ręce i nogi delikatnie wygięte. Występuje wówczas także specyficzny chód małymi kroczkami, który znany jest jako chód parkinsonowski;
- zaburzenia równowagi i postawy ciała – choroba Parkinsona już od początku może prowadzić do trudności z utrzymaniem równowagi i brakiem stabilności, co w kolejnych stadiach choroby może prowadzić do upadków.
Czym jeszcze charakteryzuje się choroba Parkinsona? Objawy neurologiczne, które również mogą się pojawić, to między innymi zaburzenia pisma, zaburzenia mowy polegające na niewłaściwej artykulacji (dyzartria) czy dystonia ogniskowa – schorzenie obejmujące kilka położonych obok siebie mięśni i objawiające się skurczami (np. mięśnie wokół oka czy na szyi). Do tego należy włączyć objawy pozaruchowe, takie jak obniżenie progu bólu, zaburzenia snu czy zaburzenia percepcji).
Choroba Parkinsona – objawy oczne
Jakie inne bardziej i mniej typowe symptomy daje choroba Parkinsona? Objawy oczne od wielu lat są uważane za jedne z najczęściej występujących. Należy tu wymienić przede wszystkim zespół suchego oka, jaskrę oraz halucynacje wzrokowe. Z czego one wynikają?
Między innymi z tego, że dopamina, o której pisaliśmy wyżej, pełni istotną rolę także w prawidłowym funkcjonowaniu narządu wzroku. Jest współodpowiedzialna między innymi za takie procesy jak adaptacja do światła, widzenie barwne, kontrolowanie ruchów gałek ocznych, poczucie kontrastu czy rozwiązywanie zadań wzrokowo-przestrzennych.
W kontekście objawów ocznych Parkinosna warto wspomnieć o eksperymencie naukowym, przeprowadzonym w 2018 roku przez dr Jee-Young Lee z Narodowego Uniwersytetu Suelskiego. Na podstawie badania stwierdzono, że wewnętrzne warstwy siatkówki oka u osób chorujących na Parkinsona są znacznie cieńsze niż u ludzi zdrowych. Co więcej, dr Jee-Young Lee doszedł do wniosku, że im cieńsza jest siatkówka, tym bardziej zaawansowane jest stadium choroby. Informacje te w przyszłości mogą być wykorzystywane do sprawnej diagnostyki choroby jeszcze przed wystąpieniem innych, bardziej charakterystycznych i widocznych objawów.
Inne objawy Parkinsona
Oczywiście jest wiele innych oznak, poprzez które może być zapowiadany Parkinson. Objawy, na które powinno się zwrócić uwagę u siebie lub u bliskich, to między innymi wszelkiego rodzaju zaburzenia wegetatywne. Należy tu wymienić między innymi powtarzające się zaparcia, problemy ze snem i zaburzenia węchu czy nadmierną potliwość.
Choroba Parkinsona może być zapowiadana także przez dolegliwości na tle psychicznym. Szczególną uwagę warto zwrócić na długotrwałe obniżenie nastroju oraz zdiagnozowaną depresję.
Choroba Parkinsona – przyczyny
Czym jest spowodowana choroba Parkinsona? Przyczyny – mimo tego, że choroba jest znana już od stuleci, a jej pierwszy formalny opis pochodzi już z 1817 roku – są nie do końca poznane. Lekarze do tej pory nie poznali konkretnego powodu, dla którego komórki nerwowe istoty czarnej (w której następuje synteza i uwalnianie dopaminy) zaczynają zanikać w pewnym wieku. Część specjalistów przyczyn choroby Parkinsona upatruje w zmniejszającej się wraz z wiekiem ilości dopaminy w organizmie – badania pokazały, że w każdej kolejnej dekadzie życia poziom dopaminy zmniejsza się o około 6%. Mniejszy poziom dopaminy u osób starszych może tłumaczyć, dlaczego Parkinson dotyka przede wszystkim seniorów.
Co jeszcze sprawia, że może wystąpić Parkinson? Przyczyny, na które zwracają uwagę specjaliści, dotyczą także środowiska, w jakim żyjemy. Uznaje się, że dużą rolę odgrywają czynniki zewnętrzne, takie jak jakość powietrza, którym oddychamy, czy pożywienie. Według specjalistów różnego rodzaju substancje znajdujące się w powietrzu, jedzeniu czy trafiające do organizmu podczas infekcji, mogą przyczyniać się do rozwoju choroby Parkinsona.
Czy Parkinson jest dziedziczny?
Wiesz już, czym jest spowodowany Parkinson. Przyczyny choroby sięgają jednak jeszcze dalej, a wiele osób zastanawia się, czy Parkinson jest dziedziczny? Niestety, dziedziczność tej choroby została niejednokrotnie potwierdzona i choć nie ma pewności, że potomek osoby z Parkinsonem również zachoruje, szanse na to z pewnością istnieją. Szacuje się, że od 5 do 35% chorych to osoby z postacią dziedziczną choroby z charakterystycznymi mutacjami genowymi. Jeszcze raz podkreślamy jednak, że dziedziczenie Parkinsona nie jest regułą.
Istnieje przynajmniej kilkanaście genów, które zwiększają prawdopodobieństwo zachorowania na chorobę Parkinsona. Przyczyną choroby mogą zatem być geny przekazywane z pokolenia na pokolenie.
Leczenie Parkinsona i przebieg choroby
Choroba Parkinsona jest zazwyczaj diagnozowana na podstawie pierwszych objawów neurologicznych, o których wspominaliśmy wyżej – drżenia spoczynkowego, sztywności mięśni, zaburzeń równowagi i ruchu, a także ograniczonej mimiki twarzy i problemów z artykulacją. Podejrzewając u siebie Parkinsona, należy udać się do neurologa.
Jak przebiega leczenie Parkinsona? Trzeba przede wszystkim mieć świadomość tego, że Parkinson jest chorobą nieuleczalną, dlatego zawsze podejmuje się leczenie objawowe, które zazwyczaj umożliwia w miarę normalne funkcjonowanie. Gdy zostanie stwierdzony Parkinson, leczenie polega na braniu tabletek dwa-trzy razy dziennie. To wystarcza, by można było pracować, poruszać się w naturalny sposób czy jeździć samochodem. Okres z łagodnym przebiegiem choroby trwa najczęściej od trzech do pięciu lat i z uwagi na swoją specyfikę jest nazywany „miesiącem miodowym”.
W kolejnej fazie choroby odpowiedź na leki dopaminergiczne jest mniejsza, ponieważ pojawiają się nowe ubytki komórek nerwowych i uszkodzenia mózgu. Z tego względu mogą występować „przerwy” w działaniu leków, które nazywane są fluktuacjami (okresy działania leków nazywa się stadium „włączenia”, a pozostałe – „wyłączenia”). Z czasem objawy nasilają się i pojawiają się nowe, znacząco ograniczając możliwość samodzielnego funkcjonowania. W ostatniej fazie chory spędza większość czasu w łóżku lub wózku inwalidzkim. W Polsce Parkinson w zaawansowanych stadiach – poza leczeniem farmakologicznym – może być leczony także głęboką stymulacją mózgu (DPS) lub podskórnymi wlewami apomorfiny.
Choroba Parkinsona – długość życia z PD
Jak wpływa na życie choroba Parkinsona? Długość życia z PD zależy w dużej mierze od kondycji psychicznej, dolegliwości towarzyszących chorobie czy innych schorzeń. Generalnie jednak szybko wykryty Parkinson, leczenie agonistami dopaminy lub lewodopą oraz zapewnienie choremu odpowiednich warunków i właściwa opieka sprawiają, że osoby z Parkisnonem mogą żyć niemal tak długo, jak osoby w pełni zdrowe. Średnia długość życia z chorobą Parkinsona wynosi natomiast 16 lat.
Jak wygląda śmierć na Parkinsona? Ostatnie stadium choroby, podczas której chory jest niesamodzielny i większość czasu spędza w łóżku, trwa zazwyczaj kilka lat. W ostatnim okresie życia kontakt z chorą osobą jest bardzo utrudniony przez trudności w mowie i ograniczenia ruchowe, a przez niesamodzielność chorego niezbędna jest całodniowa opieka. Jest to wymagający i trudny czas zarówno dla osoby zmagającej się z Parkinsonem, jak i jej bliskich.
Źródła:
https://n.neurology.org/content/91/11/e1003
https://www.mp.pl/pacjent/neurologia/choroby/151060,choroba-parkinsona
