Osoby starsze są narażone na występowanie różnych problemów zdrowotnych. Praca opiekunki powinna więc opierać się nie tylko na codziennej pomocy, ale też umiejętności dostrzegania objawów schorzeń, które dotyczą seniorów oraz wiedzy, jak w różnorodnych przypadkach zareagować.
Czym jest geriatryczny zespół jatrogenny?
Geriatryczny zespół jatrogenny to dolegliwość, o której niewiele się mówi, a jednak dość często jest spotykana u osób starszych. Ta nieprawidłowość w funkcjonowaniu seniora pojawia się zwykle wtedy, gdy następuje niewłaściwe leczenie innych, wcześniej rozpoznanych, schorzeń. Geriatryczny zespół jatrogenny jest na tyle groźny, że jego bagatelizowanie może prowadzić do pojawienia się innych, niszczących zdrowie seniora, chorób. Na szczęście szybka reakcja oraz wdrożenie odpowiedniego leczenia może uchronić osobę starszą od występowania kolejnych schorzeń.
Jakie schorzenia najczęściej występują u starszych osób?
Najpopularniejsze choroby wieku starczego mają istotny wpływ na jakość życia seniora. Należą do nich w szczególności:
- choroba Alzheimera i inne rodzaje demencji, to schorzenia neurologiczne, które powodują utratę funkcji poznawczych, pamięci oraz utrudniają zdolność do samodzielnego funkcjonowania;
- choroba Parkinsona, która jest przewlekłym schorzeniem układu nerwowego, prowadzącym do sztywności mięśni, drżenia i zaburzeń ruchowych;
- choroby związane z układem sercowo-naczyniowym, takie jak nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca czy udar;
- osteoporoza, czyli osłabienie kości, które zwiększa ryzyko występowania złamań;
- choroby układu oddechowego, POChP, zapalenie oskrzeli, które są przyczyną trudności w oddychaniu;
- cukrzyca typu 2 lub otyłość, które zwiększają ryzyko powikłań naczyniowych;
- choroby układu moczowo-płciowego, takie jak schorzenia prostaty lub nietrzymanie moczu;
- choroby układu kostno-mięśniowego, czyli zwyrodnienia stawów, artretyzm, problemy z kręgosłupem.
Choroby jatrogenne – co to w ogóle znaczy?
Choroby jatrogenne to schorzenia, które powstają w wyniku błędów personelu medycznego, lekarza lub samego pacjenta na skutek niewłaściwego procesu leczenia. Oczywiście mogą być one świadome – jak rezygnowanie z zalecanych leków na własną odpowiedzialność, unikanie leczenia lub brak stosowania się do zaleceń medycznych, jak i nieświadome, które pojawiają się w wyniku błędów. Ich źródłem może więc być niewłaściwe leczenie, błędy diagnostyczne, ale też nieprawidłowe zażywanie leków czy powikłania pozabiegowe.
Błędy jatrogenne – przykłady
Aby zobrazować pojęcie chorób jatrogennych, warto posłużyć się kilkoma przykładami. W ten sposób prościej jest uzmysłowić sobie, w jaki sposób mogą powstawać te schorzenia. Przykładami chorób jatrogennych są:
- zakażenia nabyte w szpitalu, takie jak na przykład infekcje pooperacyjne;
- powikłania po procedurach diagnostycznych lub po operacjach;
- reakcje alergiczne na niektóre leki;
- uszkodzenia tkanek lub narządów wskutek błędnych działań medycznych;
- podanie niewłaściwych dawek leku;
- błędy w diagnozie;
- zaniechanie lub opóźnienie leczenia;
- niewłaściwa opieka pozabiegowa.
Oczywiście są to jedynie przykłady sytuacji, w których możliwe jest powstanie zespołu jatrogennego. Choć błędy jatrogenne nie pojawiają się często, to jednak mogą prowadzić do wielu negatywnych konsekwencji, szczególnie u osób starszych.
Czy błąd jatrogenny może powstać w wyniku świadomego działania?
Personel medyczny jest odpowiednio szkolony, aby starał się zminimalizować ryzyko wystąpienia chorób jatrogennych. Dba on o odpowiednią diagnostykę, nadzoruje leczenie oraz przestrzega wysokich standardów dotyczących higieny. W praktyce więc większość błędów jatrogenicznych wynika z niezamierzonych pomyłek lub nieświadomych niedopatrzeń. Nie można jednak wykluczyć, że niektóre czynności, takie jak na przykład przyjmowanie leków niezgodnie z zaleceniami specjalisty lub też niepoinformowanie lekarza na temat alergii na leki, może przyczynić się do świadomego działania zmierzającego do wystąpienia zespołu jatrogennego.
Czy choroba jatrogenna jest prosta do rozpoznania?
Często niestety nie. Choroba jatrogenna wymaga zwykle dokładnej analizy historii choroby, a także ustalenia, jakie środki farmakologiczne, w jakim czasie oraz w jakich dawkach były przyjmowane przez pacjenta, jakie schorzenia i w jaki sposób były w ostatnim czasie leczone oraz jakie były sposoby ich leczenia. Specjalista musi więc dokonać oceny potencjalnego związku między działaniem medycznym a wystąpieniem konkretnych objawów. Dodatkowo musi on wykluczyć inne przyczyny. Z tego wynika, że rozpoznanie choroby jatrogennej jest czasochłonne oraz wymaga dużego doświadczenia.
Objawy jatrogenne – co obejmują?
Niestety nie sposób jest wymienić wszystkie sygnały organizmu, które mogą świadczyć o występowaniu geriatrycznego zespołu jatrogennego. Warto jednak przytoczyć te, które są najbardziej charakterystyczne i najłatwiejsze do rozpoznania. Być może ich wskazanie pomoże opiekunkom osób starszych w szybkiej reakcji. Do najpopularniejszych objawów jatrogennych należą:
- wahania ciśnienia tętniczego;
- zaburzenia rytmu serca;
- zaburzenia równowagi;
- szybka utrata masy ciała;
- pogorszenie ruchliwości;
- krwawienia z przewodu pokarmowego;
- zaburzenia czynności poznawczych;
- silne bóle głowy.
Jatrogenia – na czym polega leczenie?
Przede wszystkim kluczowe jest znalezienie źródła problemu. Zazwyczaj lekarze dokonują modyfikacji w farmakoterapii, jaka została wdrożona do leczenia schorzeń, z którymi zmaga się na co dzień senior. Oprócz tego konieczna jest stała obserwacja pacjenta. W niektórych przypadkach wymagana jest również jego hospitalizacja, aby przeprowadzić dokładne badania, które pomogą ustalić faktyczną przyczynę problemu.
Jaka jest rola opiekunki seniora w przypadku wystąpienia zespołu jatrogennego?
Jeśli pełnisz rolę opiekuna osoby starszej, musisz pamiętać, że szybka reakcja i dobra obserwacja, mogą być w wielu przypadkach kluczowe. Przede wszystkim opiekun powinien:
- potrafić rozpoznać objawy choroby już na ich wczesnych stadiach, wszystkie niepokojące sygnały organizmu seniora wymagają podjęcia konkretnych kroków, prowadzących do diagnostyki problemu oraz wdrożenia odpowiedniego leczenia;
- zapewniać bezpieczeństwo seniorowi, odciążając go od niepotrzebnych bodźców, zapewniać spokój i komfort;
- przestrzegać zaleceń lekarskich i monitorować parametry życiowe osoby starszej, a także – w miarę możliwości – dokumentować zmiany w stanie zdrowia seniora;
- dawać seniorowi wsparcie emocjonalne i psychiczne, aby zmniejszyć stres i poprawić jego samopoczucie;
- stale edukować się w rozpoznawaniu chorób charakterystycznych dla podeszłego wieku.
Jeśli interesuje Cię takie zajęcie, sprawdź, jak wygląda praca w opiece nad seniorami w Niemczech. Na naszej stronie internetowej znajdziesz wiele interesujących ofert.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czym są zespoły geriatryczne?
Jest to zespół stanów występujących u seniorów, które wynikają z występowania wielu schorzeń i osłabienia organizmu wraz z wiekiem. Są one trudne do rozpoznania i mają zazwyczaj wiele przyczyn.
Czy praca z seniorem jest uciążliwa?
Choć praca z osobami starszymi niewątpliwie jest wymagająca, to daje ona również dużą satysfakcję. Opiekun realnie wspiera seniora, pomaga mu w codziennym funkcjonowaniu, co pozwala na nawiązywanie więzi emocjonalnych z drugą osobą.
Co zrobić, jeśli nie rozpoznam objawów zespołu jatrogennego?
Jeśli masz trudności w rozpoznaniu objawów jatrogennych, dokumentuj wszystkie zmiany w stanie zdrowia seniora. Sprawdź też, czy wszystkie leki były przyjmowane przez niego w odpowiednich dawkach i odstępach czasu. W razie problemów wezwij pomoc.
Pamiętaj, że opiekun nie jest lekarzem, dlatego też w razie wątpliwości warto jest poinformować o swoich przypuszczeniach fachowca. Rolą opiekuna jest podjęcie szybkiej reakcji, kiedy zdrowie seniora jest zagrożone.
