Demencja jest chorobą, która dotyka wielu seniorów. Szacuje się, że może się z nią zmagać 6% osób po 65. roku życia i nawet 20% osób po osiemdziesiątce. Kiedy pojawiają się pierwsze objawy demencji, jak je rozpoznać i czy istnieją skuteczne leki na demencję? Wszystkie informacje na temat tej typowej dla seniorów choroby znajdziesz w poniższym artykule.
Demencja – co to jest?
Przede wszystkim należy zacząć od odpowiedzi na pytanie, co to jest demencja – bo chociaż termin jest znany niemal każdemu, w rzeczywistości niewiele osób wie, czym dokładnie charakteryzuje się ta dolegliwość. Demencja (nazwa pochodzi z łacińskiego słowa dementia, oznaczającego coś, co znajduje się poza rozumem), w medycynie znana jest także jako otępienie starcze.
Utrata wyższych czynności korowych lub znaczące ich upośledzenie opisywane jest jako demencja. Co to oznacza? W praktyce chodzi tu o zmniejszenie sprawności umysłowej, co jest spowodowane zmianami zachodzącymi w mózgu, które wpływają na osłabienie funkcji poznawczych – między innymi zapamiętywania, rozumowania przyczynowo-skutkowego, logicznego myślenia czy orientacji.
Według danych, opublikowanych we wrześniu 2020 roku przez Rzecznika Praw Obywatelskich RP, demencja starcza może występować u 6% osób po 65. roku życia, a prawdopodobieństwo wystąpienia choroby systematycznie wzrasta wraz z wiekiem. U seniorów po 80. roku życia chorych może być nawet 20%. Szacuje się, że obecnie w Polsce żyje nawet ponad 500 tysięcy osób z otępieniem starczym, a wielu z nich – bez postawionego rozpoznania.
Demencja – objawy i przebieg
W jaki sposób i kiedy może zostać rozpoznana demencja starcza? Objawy w pierwszej fazie choroby mogą być trudne do zauważenia, tym bardziej, że występujące symptomy łatwo można uznać za chwilowe roztargnienie czy brak koncentracji. Warto też zwrócić uwagę na fakt, że choć faktycznie demencja najczęściej występuje po 60. roku życia, może dotyczyć także osób młodszych – nie należy zatem jej wiązać, a tym bardziej utożsamiać bezpośrednio z podeszłym wiekiem.
Jak na początku przebiega demencja? Objawy, na które należy zwrócić szczególną uwagę, mogą przypominać roztargnienie. Osoba chora może mieć problem z zapominaniem o umówionych wizytach i innych planach oraz z przypominaniem sobie imion osób z najbliższego otoczenia. W pierwszej fazie choroby mogą wystąpić również takie symptomy jak problemy z orientacją w znanych miejscach, spowolnienie czy roztargnienie. Chory może również zapominać poszczególnych słów, co sprawia, że mowa nie zawsze jest zrozumiała.
W kolejnych latach występuje jeszcze silniejsza demencja. Objawy psychiczne, takie jak problemy z pamięcią, zaczynają się nasilać do tego stopnia, że osoba chora nie jest w stanie przypomnieć sobie tego, co robiła kilka godzin wcześniej. Do tego występują trudne do przewidzenia, często gwałtowne odruchy. W ten sposób jednak nie kończy się nieleczona demencja starcza. Ostatni etap często związany jest z całkowitym brakiem samodzielności i upośledzeniem fizycznym oraz psychicznym. Mogą pojawić się urojenia i paranoje. Chory potrzebuje nieustannej, specjalistycznej opieki, co sprawia, że często jest oddawany do domu opieki.
Demencja starcza – przyczyny
Przedstawiliśmy objawy demencji i przebieg choroby, teraz pora wyjaśnić, skąd w ogóle bierze się demencja starcza? Przyczyny schorzenia mogą być bowiem różne i wynikać z innych chorób lub dolegliwości.
Według wspomnianych wyżej treści opublikowanych w 2020 roku przez Rzecznika Praw Obywatelskich, w większości przypadków demencja starcza jest spowodowana chorobą Alzheimera – szacuje się, że w naszym kraju spośród 500 tysięcy chorych na otępienie starcze aż 310 tysięcy równocześnie zmaga się z chorobą Alzheimera, co stanowi 60%. Demencja starcza agresywna często jest również następstwem choroby Parkinsona.
Czym jeszcze może być spowodowana demencja starcza? Objawy mogą wystąpić między innymi u osób zmagających się z:
- guzem mózgu – rozwijający, powiększający się guz może uciskać struktury mózgowe znajdujące się w pobliżu, a co za tym idzie powodować ich znaczące upośledzenie;
- urazami głowy – osoby, które są narażone na częste uderzanie w głowę (np. sportowcy uprawiający boks czy piłkę nożną) oraz po przebytych urazach głowy są bardziej narażone na zachorowanie na demencję;
- chorobą alkoholową – według przeprowadzonych badań abstynenci mają trzykrotnie rzadziej problemy z pamięcią niż osoby regularnie spożywające alkohol. W alkoholu występuje apolipoproteina, która sprzyja rozwojowi choroby Alzheimera oraz otępienia starczego.
Inne czynniki, które mają potwierdzony wpływ na demencję, to między innymi depresja, przewlekły stres, zaburzenia słuchu, a także brak ruchu i częste przebywanie w zanieczyszczonym powietrzu.
Demencja starcza – leczenie
Czy istnieje skuteczny lek na demencję? Niestety, demencja starcza jest chorobą nieuleczalną, co oznacza, że nie jest możliwe pozbycie się w pełni symptomów, jakie daje demencja. Leczenie, jakie stosuje się w przypadku otępienia starczego, polega jedynie na regularnym braniu wskazanych przez lekarza leków. Jak wówczas przebiega demencja starcza? Urojenia, roztargnienie czy problemy z pamięcią mogą przyjąć łagodniejszą postać, która na pierwszym i drugim etapie choroby daje możliwość stosunkowo normalnego funkcjonowania.
Pamiętajmy, że również codzienny styl życia znacząco wpływa na to, jak przebiega demencja starcza. Co to oznacza? Mówiąc w skrócie, tyle, że przy odpowiedniej diecie, zrezygnowaniu z alkoholu i wyrobów tytoniowych, odpowiedniej ilości snu i regularnej aktywności fizycznej można złagodzić przebieg choroby.
Do jakiego lekarza należy się zgłosić, gdy u osoby bliskiej podejrzewana jest demencja starcza? Leczenie poprzedzone wywiadem lekarskim i diagnostyką, powinno być wdrożone przez psychiatrę, neurologa lub geriatrę.
Co dają leki na demencję?
Jak wspomnieliśmy, leczenie farmakologiczne – najlepiej odpowiednio wcześnie wdrożone – sprawia, że otępienie starcze występuje jako łagodna, umożliwiająca codzienne funkcjonowanie demencja. Co to za lek, który w tym przypadku stosuje się najczęściej?
Zazwyczaj specjaliści zalecają stosowanie inhibitorów acetylocholinesterazy, które zwiększają stężenie acetylocholiny. Jest to neuroprzekaźnik, który wpływa na procesy pamięciowe i zdolność koncentracji, a co za tym idzie, jest kluczowy w procesach uczenia się, a także dla pozostawania w stanie uwagi czy dla zdolności zapamiętywania.
Demencja starcza a śmierć
Demencja starcza a śmierć to aspekt, który budzi wiele obaw i wątpliwości – zarówno osób, u których zdiagnozowano otępienie, jak i u ich bliskich. Skoro demencja jest chorobą nieuleczalną, to pytania o to, ile żyje człowiek z demencją i jak przebiega umieranie na demencję, są czymś całkowicie naturalnym.
Przez ile lat trwa demencja starcza? Długość życia z otępieniem może być bardzo różna – zależy w dużej mierze od przyczyny demencji, chorób towarzyszących, jakości opieki medycznej czy kondycji psychicznej. W tym miejscu jeszcze raz przypominamy, że demencja w ostatnim stadium (tzw. otępienie głębokie) jest zazwyczaj bardzo uciążliwa, ponieważ chory traci kontakt z rzeczywistością. W ostatnich dniach życia chory wyłącznie leży w łóżku, ma problemy z połykaniem, przez co często nie może jeść, pić i przyjmować leków. W takiej formie demencja starcza może trwać przez kilka, a czasem nawet kilkanaście ostatnich dni, po czym chory stopniowo traci przytomność.
Czy demencja starcza jest dziedziczna?
Czy demencja starcza jest dziedziczna? Bardzo rzadko. W większości przypadków otępienia nie przekazuje się kolejnemu pokoleniu, choć nie można tego wykluczyć. Nie jest to jednak powód, by panikować i bać się choroby, a jedynie, by być świadomym zagrożenia i konsekwencji, jakie się z demencją wiążą. By zminimalizować ryzyko zachorowania na demencję, warto już od najmłodszych lat dbać o zdrowy tryb życia i dietę oraz regularnie wykonywać badania kontrolne po ukończeniu 40. roku życia.
Źródła:
https://bip.brpo.gov.pl/sites/default/files/Choroby%20otepienne%20pytania%20i%20odpowiedzi.pdf
https://www.gov.pl/web/zdrowie/demencja
https://www.mp.pl/pacjent/neurologia/choroby/150100,otepienie
