Niemiecka legitymacja osoby niepełnosprawnej (Schwerbehindertenausweis) zawiera litery, które dla wielu osób pozostają zagadką. G, aG, B, H, Gl, RF – każde z tych oznaczeń przyznaje konkretne uprawnienia i ulgi. Żeby z nich skorzystać, trzeba najpierw wiedzieć, co oznaczają i jak działa cały system orzekania o niepełnosprawności w Niemczech.
H i inne oznaczenia na niemieckiej legitymacji – co oznaczają poszczególne litery?
Litery na legitymacji to tzw. Merkzeichen, czyli oznaczenia cech i stopni niepełnosprawności w Niemczech. Każda litera odpowiada określonemu rodzajowi ograniczenia i przyznaje związane z nim uprawnienia. Poniżej wyjaśnienie najważniejszych z nich.
Oznaczenie G na legitymacji osoby z niepełnosprawnością
Merkzeichen G oznacza, że osoba ma znacznie ograniczoną zdolność poruszania się (erheblich gehbehinderter Mensch). Nie chodzi tu wyłącznie o osoby poruszające się na wózku – G przysługuje też osobom, które mogą chodzić, ale z trudem pokonują dłuższe dystanse lub mają problemy z orientacją w przestrzeni publicznej.
Oznaczenie G uprawnia między innymi do korzystania z komunikacji miejskiej na preferencyjnych warunkach (po wykupieniu odpowiedniej karty lub w ramach określonych taryf) oraz do ulg parkingowych w ograniczonym zakresie – tzw. oranger Parkausweis.
Oznaczenie aG na legitymacji osoby z niepełnosprawnością
Merkzeichen aG (aussergewöhnlich gehbehindert) oznacza wyjątkowo ciężkie ograniczenie zdolności chodzenia. Przyznawane jest osobom, które praktycznie nie mogą się poruszać o własnych siłach – na przykład osobom poruszającym się wyłącznie na wózku inwalidzkim lub tym, u których chodzenie jest możliwe tylko na bardzo krótkich dystansach i wiąże się z wyjątkowym wysiłkiem.
aG to jedno z najważniejszych oznaczeń pod względem uprawnień. Osoby z tym Merkzeichen mają prawo do parkowania na miejscach dla osób z niepełnosprawnością (niebieski identyfikator parkingowy – Parkausweis), a w określonych sytuacjach korzystają z bezpłatnej komunikacji publicznej – mając tzw. Beiblatt z ważnym znaczkiem.
Oznaczenie B na legitymacji osoby z niepełnosprawnością
Merkzeichen B oznacza, że osoba potrzebuje stałego towarzyszenia (Begleitperson) podczas korzystania z komunikacji publicznej. Osoba towarzysząca może podróżować bezpłatnie środkami transportu publicznego, jeśli osoba z niepełnosprawnością ma odpowiedni bilet lub uprawnienie do bezpłatnych przejazdów.
B przyznawane jest razem z innymi Merkzeichen – najczęściej z G, aG lub H. Samo w sobie nie stanowi odrębnego orzeczenia o rodzaju niepełnosprawności, lecz potwierdza konieczność asysty podczas podróży.
Oznaczenie H i inne oznaczenia na niemieckiej legitymacji – co oznaczają poszczególne litery?
Merkzeichen H oznacza, że osoba wymaga stałej pomocy w podstawowych czynnościach (hilflos). Dotyczy to osób, które bez pomocy nie są w stanie samodzielnie jeść, ubierać się, utrzymywać higieny ani poruszać się po mieszkaniu.
H prawie zawsze występuje przy wysokim GdB i wiąże się z istotnymi ulgami podatkowymi – między innymi z wyższą kwotą ryczałtu podatkowego dla osób z niepełnosprawnością (Behinderten-Pauschbetrag). Osoby z H mają też prawo do bezpłatnych przejazdów komunikacją publiczną.
Pozostałe Merkzeichen to:
- Gl – Głuchota lub Głuchoniemota (Gehörlosigkeit); uprawnia do bezpłatnych przejazdów komunikacją publiczną,
- RF – ulga w opłatach za publiczne radio i telewizję (Rundfunkbeitrag); przyznawane osobom z określonymi rodzajami niepełnosprawności,
- tBl – Głuchoniewidomy (taubblind); wprowadzone stosunkowo niedawno oznaczenie dla osób z jednoczesną ciężką wadą słuchu i wzroku.
Czym jest Pflegegrad?
Pflegegrad to stopień opieki przyznawany przez kasę chorych (Krankenkasse lub Pflegekasse) osobom, które wymagają regularnej pomocy w codziennym funkcjonowaniu z powodu choroby, niepełnosprawności lub podeszłego wieku (chodzi np. o mycie włosów leżącemu seniorowi). System Pflegegrad jest odrębny od systemu GdB i reguluje go inne prawo – Sozialgesetzbuch XI (SGB XI), czyli kodeks społeczny dotyczący ubezpieczenia pielęgnacyjnego.
Pflegegrad nie jest orzeczeniem o niepełnosprawności. Określa zakres potrzeb opiekuńczych i decyduje o wysokości świadczeń z ubezpieczenia pielęgnacyjnego (Pflegeversicherung), do którego należy praktycznie każda osoba ubezpieczona w Niemczech.
Dowiedz się też, jak umyć osobę leżącą.
Pflegegrad 1-5 – kto może go otrzymać?
Pflegegrad przyznawany jest w skali od 1 do 5, w którym 1 oznacza niewielkie ograniczenie samodzielności, a 5 – najcięższy stopień wymagający stałej, intensywnej opieki.
Oceny dokonuje Medizinischer Dienst (MD) lub inny uprawniony podmiot na zlecenie kasy pielęgnacyjnej. Oceniający bierze pod uwagę sześć obszarów funkcjonowania:
- mobilność,
- zdolności poznawcze i komunikacyjne,
- zachowania i problemy psychiczne,
- samodzielność w czynnościach dnia codziennego,
- radzenie sobie z chorobą i wymaganiami terapeutycznymi oraz
- organizację życia społecznego.
Pflegegrad 1 przyznawany jest przy niewielkich ograniczeniach – osoba jest w dużej mierze samodzielna, ale potrzebuje wsparcia w niektórych czynnościach. Pflegegrad 5 dotyczy osób z najcięższymi ograniczeniami, wymagających opieki przez całą dobę, w tym osób z ciężkimi zaburzeniami neurologicznymi lub w stanie wegetatywnym.
Świadczenia z tytułu Pflegegrad obejmują między innymi zasiłek pielęgnacyjny wypłacany bezpośrednio osobie wymagającej opieki (Pflegegeld), dofinansowanie profesjonalnych usług opiekuńczych (Pflegesachleistung), dofinansowanie pobytu w placówce opiekuńczej oraz wsparcie dla opiekunów rodzinnych.
Stopień niepełnosprawności (GdB) a stopień opieki (Pflegegrad)
GdB i Pflegegrad to dwa odrębne systemy, które oceniają różne aspekty sytuacji osoby z niepełnosprawnością lub chorobą. GdB mierzy wpływ niepełnosprawności na uczestnictwo w życiu społecznym i zawodowym. Pflegegrad mierzy zakres potrzeb opiekuńczych w codziennym funkcjonowaniu.
Oba systemy mają różne podstawy prawne, różne organy orzekające i różne skutki prawne. GdB przyznaje Versorgungsamt lub odpowiedni urząd ds. osób z niepełnosprawnością, a Pflegegrad – kasa pielęgnacyjna na podstawie oceny Medizinischer Dienst.
Czy można mieć jednocześnie GdB i Pflegegrad?
Tak, posiadanie obu orzeczeń jednocześnie jest możliwe i dość częste. Osoba starsza z poważną chorobą przewlekłą może mieć orzeczony GdB 60 z Merkzeichen H oraz Pflegegrad 3. Oba orzeczenia działają niezależnie i przyznają odrębne uprawnienia oraz świadczenia.
Warto jednak wiedzieć, że posiadanie Pflegegrad może ułatwić uzyskanie lub podwyższenie GdB, jeśli stan zdrowia uzasadnia oba orzeczenia. Organy orzekające nie wymieniają się automatycznie informacjami. Dlatego wnioski składa się osobno do właściwych instytucji.
Jak uzyskać niemiecki stopień niepełnosprawności?
Wniosek o ustalenie GdB składa się do właściwego urzędu – w zależności od landu może to być Versorgungsamt, Amt für Soziales lub inny urząd ds. osób z niepełnosprawnością. Wniosek można złożyć osobiście, pocztą lub w niektórych landach elektronicznie.
Do wniosku dołącza się dokumentację medyczną: wyniki badań, karty leczenia szpitalnego, zaświadczenia od lekarzy specjalistów. Urząd ocenia dokumentację i może zlecić dodatkowe badanie przez lekarza orzecznika. Decyzja wydawana jest na piśmie i zawiera przyznaną wartość GdB oraz ewentualne Merkzeichen.
Od decyzji przysługuje odwołanie (Widerspruch) w terminie wskazanym w decyzji, zazwyczaj miesiąc od jej doręczenia. Jeśli odwołanie zostanie odrzucone, można skierować sprawę do sądu socjalnego (Sozialgericht). Wiele osób korzysta w tym procesie z pomocy organizacji zrzeszających osoby z niepełnosprawnością lub doradców socjalnych (Sozialberatung).
Polskie orzeczenie o niepełnosprawności w Niemczech – czy jest uznawane?
Polskie orzeczenie o niepełnosprawności nie jest automatycznie uznawane w Niemczech. Oba kraje stosują odrębne systemy prawne i odrębne kryteria oceny. Osoba z polskim orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, która pracuje lub mieszka w Niemczech, musi złożyć odrębny wniosek o ustalenie GdB według procedury niemieckiej.
Polska dokumentacja medyczna może być jednak dołączona do wniosku jako dowód stanu zdrowia. Urząd weźmie ją pod uwagę przy ocenie, ale wyda własną decyzję według niemieckich kryteriów. Wynik może być inny niż w Polsce – zarówno wyższy, jak i niższy GdB.
Osoby pracujące w Niemczech jako opiekunki lub opiekunowie osób starszych, które same mają orzeczoną niepełnosprawność w Polsce, powinny sprawdzić, czy ich stan zdrowia uzasadnia złożenie wniosku o GdB w Niemczech. Uprawnienia wynikające z GdB – dodatkowy urlop, ochrona przed zwolnieniem, ulgi podatkowe – mogą mieć dla nich istotne znaczenie praktyczne. Warto skonsultować się z doradcą socjalnym lub organizacją wspierającą osoby z niepełnosprawnością w danym landzie.
Dowiedz się też więcej na temat tego, jak działają stopnie niepełnosprawności w Polsce.
