Na wszelkiego rodzaju zaburzenia snu z roku na rok cierpi coraz więcej osób. Światowa Organizacja Zdrowia WHO już jakiś czas temu alarmowała, że bezsenność jest jednym z największych wyzwań zdrowotnych, zaliczając ją do chorób cywilizacyjnych obok chorób serca, cukrzycy czy depresji. Problem w dużej mierze dotyka osób starszych. Dlaczego u seniorów występują zaburzenia snu? I jak leczyć bezsenność u osoby starszej? Między innymi na te pytania odpowiadamy w poniższym artykule.
Problemy ze snem u osób starszych – czym jest bezsenność seniora?
Na początku warto odpowiedzieć na pytanie, czym w ogóle jest bezsenność? Środowiska medyczne definiują bezsenność jako zaburzenie snu, charakteryzujące się trudnościami w zasypianiu, utrzymaniu snu lub zbyt wczesnym wybudzaniem się. Pacjenci zmagający się z bezsennością skarżą się ponadto na kiepską jakość snu, która nie gwarantuje odpowiedniej regeneracji i nie daje wypoczynku.
Jednak żeby można było potwierdzić bezsenność u seniorów, trzeba przeanalizować trzy aspekty dolegliwości:
- czas trwania objawów: o bezsenności przewlekłej mówimy, gdy utrzymuje się ona przez minimum miesiąc. Istnieje jednak także bezsenność przygodna (trwa do kilku dni) oraz krótkotrwała (do 4 tygodni);
- częstość występowania objawów: zaburzenia snu powinny pojawiać się trzy razy w tygodniu lub częściej;
- wpływ zaburzeń na codzienne życie: bezsenność negatywnie wpływa na samopoczucie i zaburza codzienne funkcjonowanie.
Żeby stwierdzić, czy dane zaburzenia snu kwalifikują się jako bezsenność, wystarczą subiektywne odczucia pacjenta.
Przyczyny bezsenności u osób starszych
Bezsenność u osób starszych może mieć różne podłoże, jednak tak jak w innych grupach wiekowych często diagnozuje się zaburzenia psychiczne (między innymi depresja, stany lękowe, chroniczny stres czy poczucie winy). Zaburzenia snu mogą być spowodowane także bezsennością pierwotną psychofizjologiczną, uzależnieniem od alkoholu lub leków, nadmiernym spożywaniem kofeiny czy zespołem bezdechu sennego.
Jako inne przyczyny bezsenności u osób starszych należy wskazać różnego rodzaju choroby. Na jakość snu negatywnie wpływają takie dolegliwości jak choroby neurologiczne i autoimmunologiczne oraz zaburzenia jak choroba Parkinsona, zaburzenia pracy nerek, nadczynność tarczycy, niewydolność serca czy nadciśnienie tętnicze.
Jakie mogą być skutki bezsenności u osób starszych?
Wyjaśniliśmy, jakie mogą być przyczyny bezsenności u osób starszych. Teraz należy wskazać, jakie mogą być skutki tego, że starsza osoba nie śpi w nocy. Skutkiem, który najbardziej rzuca się w oczy, jest oczywiście pogorszenie jakości codziennego życia. Senior zmagający się z bezsennością może być zmęczony i rozdrażniony, a także mieć problemy z koncentracją. Powszechnie występują także bóle głowy oraz uczucie senności, a nawet przysypianie podczas wykonywania codziennych czynności.
Problemy ze snem u osób starszych mogą jednak znacznie bardziej wpływać na ogólne zdrowie. Środowiska medyczne uznają higienę snu za jeden z trzech filarów zdrowego trybu życia – obok odpowiedniej diety i aktywności fizycznej. Na konferencjach eksperci zwracają uwagę na to, że bezsenność u osób starszych zwiększa ryzyko innych problemów zdrowotnych – w 2018 roku dr hab. Adam Wichniak z III Kliniki Psychiatrycznej i Ośrodka Medycyny Snu Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie alarmował, że przewlekła bezsenność zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, otyłości, cukrzycy, a nawet chorób nowotworowych.
Jak leczyć bezsenność u osób starszych?
Jak leczyć bezsenność u osób starszych? Osoba, która obserwuje u siebie zaburzenia snu, powinna udać się do lekarza rodzinnego, który przeprowadzi wywiad lekarski i wykona ogólne badania oraz zmierzy ciśnienie tętnicze. W diagnostyce może pomóc również przeprowadzenie badania EKG oraz badań okresowych.
W zależności od zdiagnozowanej przyczyny zaburzeń snu do leczenia można użyć tabletki na sen dla osób starszych, jednak zawsze powinny być one stosowane wyłącznie po uprzedniej konsultacji z lekarzem.
O tym, jakie leki nasenne dla osób starszych można przyjąć, decyduje lekarz po ocenieniu stanu zdrowia pacjenta oraz zdiagnozowaniu przyczyny problemu. W aptekach dostępna jest także melatonina dla osób starszych, jednak należy mieć świadomość tego, że nie jest ona produktem pozwalającym uporać się ze snem, ale chronobiotykiem, który reguluje zegar biologiczny i wyznacza właściwe pory snu.
Higiena snu i regularny rytm dnia
Choć bezsenność u seniorów jest częstym problemem, to należy pamiętać, że troska o higienę snu jest bardzo ważnym elementem w walce z taką przypadłością. Co to oznacza w praktyce? Bezsenność w starszym wieku nierzadko wynika z braku ustalenia stałego harmonogramu zasypiania i budzenia się, a właśnie to pomaga wyregulować wewnętrzny zegar biologiczny i poprawić jakość snu. Warto więc wdrożyć konkretne godziny snu i unikać drzemek w ciągu dnia lub ograniczyć je do krótkich, nie przekraczających 20 minut, aby nie zakłócały nocnego wypoczynku. Pomocne jest też utrzymanie regularnego rytmu dnia, obejmującego codzienne spacery, posiłki i aktywność, co sprzyja naturalnej regulacji cyklu snu i czuwania. Często starsza osoba nie śpi w nocy, bo w ciągu dnia spędza dużo czasu przed ekranem telewizora, co powoduje nadmierną ekspozycję na niebieskie światło, a w rezultacie, hamuje wydzielanie hormonu odpowiedzialnego za sen: melatoniny.
Aktywność fizyczna w ciągu dnia
Kolejną ważną rzeczą, która może powodować bezsenność u seniora, jest niska aktywność fizyczna. Regularny, nawet nieznaczny, ruch odgrywa istotną rolę w poprawie jakości snu u starszych osób. W zależności od stanu zdrowia może to być codzienny, krótki spacer, lekka gimnastyka lub chociaż umiarkowane ćwiczenia rozciągające, które pomagają zmęczyć organizm w zdrowy sposób. Oczywiście należy dostosować rodzaj i intensywność aktywności do indywidualnych możliwości i stanu zdrowia. Ruch w ciągu dnia wpływa również na poprawę samopoczucia, redukuje napięcie i stres, które często są przyczyną bezsenności u seniorów. Istnieje jednak ważna reguła: należy unikać intensywnych treningów wieczorem, ponieważ mogą one pobudzać układ nerwowy i utrudniać zaśnięcie. A co na nadmierną senność seniora jest dobre? Także aktywność fizyczna! Reguluje ona organizm oraz usprawnia funkcjonowanie narządów.
Odpowiednie przygotowanie sypialni do snu
Bezsenność u starszych osób może również wynikać z nieprawidłowego przygotowania do snu. Co to oznacza? Sypialnia powinna być miejscem cichym, ciemnym i odpowiednio chłodnym, ale zapewniało spokojny i głęboki sen. Jeśli osoba starsza potrzebuje dodatkowych drzemek w ciągu dnia, można zamontować w jej sypialni zasłony zaciemniające lub skorzystać z maski na oczy, która blokuje światło. Temperatura w pomieszczeniu przygotowanym do snu powinna utrzymywać się na poziomie około 18-20°C. Kolejnym ważnym aspektem jest troska o wygodne łóżko i odpowiednią pościel, które zapewniają komfort i sprzyjają regeneracji.
Ograniczenie kofeiny i innych czynników utrudniających zasypianie
Co jeszcze powoduje bezsenność seniora? Czasami odpowiedź jest banalnie prosta – kofeina. Istnieje błędne przekonanie, że występuje ona jedynie w napojach energetycznych lub kawie. Oprócz tych najpopularniejszych wskazań można ją jeszcze spotkać w herbacie lub niektórych lekach. Metabolizm osób starszych jest wolniejszy, przez co ten silny stymulant może znacząco utrudniać zasypianie. Równie niekorzystnie na seniora działa alkohol: choć z początku wywołuje on uczucie senności, to w rezultacie może być czynnikiem, który zakłóca cykle snu.
Relaks przed snem i wyciszenie organizmu
Aby znaleźć odpowiedź na pytanie, co na bezsenność dla seniora jest dobre, to oczywiście nie można pominąć również kwestii wyciszenia umysłu i ciała. Kiedy zbliża się pora snu, osoby starsze powinny unikać długiego oglądania telewizji lub korzystania z urządzeń elektronicznych. Znacznie lepszym pomysłem jest relaksująca kąpiel, słuchanie spokojnej muzyki lub stosowanie technik oddechowych czy medytacji. W ten sposób można zredukować poziom hormonu stresu, czyli kortyzolu.
Leczenie chorób i dolegliwości wpływających na sen
Zaburzenia snu mogą występować u starszych osób również w przypadku występowania innych schorzeń. Wiele chorób przewlekłych, takich jak choroby serca, cukrzyca, choroby układu oddechowego czy bóle stawów, może znacząco wpływać na jakość snu u seniora. Istotne więc jest to, aby wykonywać regularne badania i pozostawać pod opieką specjalistów. Czasem nadmierna senność lub problemy z zasypianiem mogą być również niepożądaną reakcją na leki. Jeśli więc pojawia się taki problem, warto podczas wizyty u specjalisty zapytać, co na spanie dla starszej osoby będzie w konkretnym przypadku najlepsze i najbezpieczniejsze.
Konsultacja z lekarzem i leczenie farmakologiczne
Jeśli wszystkie powyżej opisane metody zawiodą, warto jest skorzystać z profesjonalnej pomocy lekarskiej. Być może specjalista zleci dodatkowe badania, które ustalą przyczynę problemów ze snem u seniora. Konsultacja medyczna pozwala również dobrać odpowiednie środki farmakologiczne, które nie będą obciążać organizmu osoby starszej.
O czym pamiętać podczas leczenia bezsenności osób starszych?
Pamiętajmy, że bezsenność u seniorów często ma podłoże psychiczne. Dlatego po wykluczeniu przyczyn somatycznych konieczne może być udanie się na konsultację do psychiatry. Wówczas to on decyduje o tym, jaki kierunek powinno obrać leczenie bezsenności osób starszych.
FAQ:
Ile godzin powinien spać senior?
Choć osoby starsze śpią zazwyczaj około 7-8 godzin na dobę, to jest to dość ogólne stwierdzenie. Zapotrzebowanie na sen może się nieco różnić w zależności od indywidualnych potrzeb i stanu zdrowia.
Dlaczego osoby starsze budzą się w nocy?
Najczęstszym powodem są problemy zdrowotne lub konieczność skorzystania z toalety. U osób starszych organizm produkuje mniej melatoniny, co również może wpływać na jakość snu.
Co zrobić, gdy senior budzi się w nocy i nie może zasnąć?
Najważniejsze w takiej chwili jest to, aby starsza osoba się uspokoiła i zrelaksowała. Włączanie telewizora lub głośne rozmowy zazwyczaj pogłębiają problem. Warto spróbować technik oddechowych lub utrzymywać regularny harmonogram dnia.
Czy drzemki w ciągu dnia mogą powodować bezsenność u seniora?
Tak, w szczególności, gdy są one nadmierne. Najlepiej więc, aby senior robił krótkie drzemki, nieprzekraczające pół godziny oraz by nie odbywały się one w późnych godzinach popołudniowych.
Kiedy bezsenność u osoby starszej wymaga konsultacji z lekarzem?
Jeśli senior czuje się cały czas zmęczony, a brak snu prowadzi do pogorszenia się jego jakości życia i obniżenia funkcji poznawczych, konieczna jest szybka konsultacja ze specjalistą.
Czy leki nasenne są bezpieczne dla seniora?
Każdy lek na bezsenność seniora powinien być skonsultowany z lekarzem. Nawet z powodu bezpieczne preparaty mogą wchodzić w niebezpieczne interakcje w połączeniu z innymi substancjami, które zawarte są w stale przyjmowanych środkach farmakologicznych.
Źródła:
https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/bezsennosc/70349,bezsennosc
https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/aktualnosci/183007,ponad-polowa-polakow-cierpi-na-zaburzenia-snu












