Opieka nad chorym leżącym w łóżku nigdy nie jest zadaniem łatwym – niezależnie od tego, czy unieruchomienie seniora jest spowodowane poważnym zaburzeniem pracy mózgu takim jak udar, czy etapem dochodzenia do zdrowia po operacji. Brak aktywności fizycznej oraz ryzyko rozwoju odleżyn sprawiają, że niezbędna jest specyficzna pielęgnacja chorego w warunkach domowych. Chory leżący wymaga bowiem aktywizacji mięśni – także wtedy, gdy zmaga się z poważnymi niepełnosprawnościami ruchowymi.
Pielęgnacja chorego w warunkach domowych (chory leżący) – kiedy jest wskazana?
Pielęgnacja osoby leżącej może być związana z seniorami zmagającymi się z różnymi chorobami. Zazwyczaj w tym kontekście mówimy o osobach starszych, które doznały zaburzeń pracy mózgu – czyli przede wszystkim udaru niedokrwiennego lub krwotocznego – oraz które zmagają się z dolegliwościami układu kostnego i nerwowego (przykładem może tu być zaawansowane stadium stwardnienia rozsianego). Jednak łóżko staje się centrum codzienności także dla seniorów zmagających się z powszechniejszymi chorobami – na przykład zapaleniem płuc.
Wniosek z tego jest taki, że choroby i schorzenia skutkujące koniecznością niemal ciągłego przebywania w łóżku mogą być bardzo różne. Jednak na powikłania związane ze spędzaniem zbyt dużej ilości czasu bez ruchu, takie jak odleżyny u starszej osoby, jest się narażonym już po kilkudziesięciu godzinach leżenia.
Pielęgnacja osoby leżącej – jak powinna wyglądać?
O ile jest to możliwe, pielęgnacja chorego leżącego nie może zatem ograniczać się do ćwiczeń wykonywanych w łóżku – warto od czasu do czasu przetransportować osobę leżącą na wózek inwalidzki i utrzymywać ją w pozycji siedzącej.
Nade wszystko trzeba jednak zadbać o to, by podopieczny ruszał kończynami górnymi i dolnymi, co poprawi krążenie, zmniejszy ryzyko powstawania zakrzepów, skutkujących opuchlizną, bólem i drętwieniem stóp i dłoni. Kluczowe jest ustawienie zagłówka do pozycji pionowej oraz wykonywanie ćwiczeń w łóżku. Nie zapominajmy o tym, że opieka nad chorym leżącym w łóżku obejmuje też takie czynności jak mycie, przebieranie i zmiana pampersa osobie leżącej.
Tutaj należy podkreślić jedną rzecz: pielęgnacja osoby starszej leżącej po udarze na początkowym etapie jest bardzo wymagająca – zwłaszcza jeśli doszło do poważnego upośledzenia pracy mózgu i paraliżu kończyn górnych lub/i dolnych. W pierwszych tygodniach lub miesiącach po powrocie do domu ze szpitala konieczna może być pomoc rehabilitantki oraz fizjoterapeutki. Dopiero po jakiś czasie, gdy chory nabierze pewnej sprawności, ćwiczenia łatwiej jest przeprowadzać samodzielnie.
Ćwiczenia dla osób starszych leżących
Bardzo ważne jest to, by codziennie, regularnie wykonywać z seniorem ćwiczenia dla osób starszych leżących, które nie tylko pomogą zapobiec zakrzepom i odleżynom, ale też zwiększą szanse na szybki powrót do sprawności.
Przykładowe ćwiczenia dla osób starszych leżących:
- zaciskanie ręki w pięść – to podstawowe ćwiczenie przywracające sprawność w dłoni, z czasem można wykorzystać także gniotek rehabilitacyjny;
- sięganie ramy łóżka po przeciwnej stronie, co aktywizuje wiele mięśni rąk;
- unoszenie rąk do góry oraz przenoszenie ich na boki;
- zginanie na przemian stawów kolanowych przy jednoczesnym wciskaniu pięt w materac na końcu ruchu;
- ściskanie piłki umieszczonej między kolanami;
- stopniowe przyciąganie zgiętych kolan w stronę klatki piersiowej;
- wykonywanie krążenia stawów ramiennych z rękami ułożonymi na barkach i zgiętymi stawami łokciowymi.
Pielęgnacja chorego leżącego – podsumowanie
Oczywiście wypisane powyżej ćwiczenia to tylko przykłady. Pielęgnacja osoby leżącej i praktykowane na co dzień ćwiczenia zależą w dużej mierze od dolegliwości chorego i stopnia jego niepełnosprawności ruchowej. Właśnie dlatego należy pamiętać o tym, by opieka nad chorym leżącym w łóżku ciągle przebiegała pod kontrolą lekarza i była konsultowana z rehabilitantką monitorującą postępy.
