Starość bardzo często nierozerwalnie związana jest z różnego rodzaju dolegliwościami i schorzeniami. Jednym z problemów, utrudniającym życie nie tylko seniorowi, ale także jego bliskim, są urojenia i omamy wzrokowe u osób starszych. Czym są spowodowane, dlaczego są groźne i jak należy na nie reagować? O tym wszystkim mówimy poniżej.
Czym są zaburzenia urojeniowe u osób starszych?
W pierwszej kolejności powinniśmy wyjaśnić, czym w ogóle są zaburzenia urojeniowe u osób starszych? Mówiąc najprościej, dolegliwości te polegają na przekonaniu chorego o istnieniu wokół niego zjawisk, rzeczy oraz wydarzeń, które w rzeczywistości nie występują. Co prawda, część tego, co „widzi” chory, może faktycznie mieć miejsce, ale w takich okolicznościach nadaje on zjawiskom i wydarzeniom nieadekwatne znaczenie, a jednocześnie, będąc całkowicie przekonanym o prawdziwości urojeń, nie daje sobie wytłumaczyć, że to, co uważa za rzeczywiste, nie dzieje się naprawdę.
Warto przy tej okazji zaznaczyć, że urojenia u osób starszych często postępują stopniowo i w pierwszym stadium występowania mogą być łatwo przeoczone. Bardzo często zdarza się bowiem, że symptomy urojeń są przez najbliższych odbierane jako „specyficzny charakter” czy „osobowościowa dziwność” członka rodziny.
Ze względu na to, że zaburzenia urojeniowe u osób starszych bywają mylnie utożsamiane ze schizofrenią, zaznaczmy, że w ich przypadku – w przeciwieństwie do schizofrenii – najczęściej nie występują omamy słuchowe, czyli słyszane głosy, które nie istnieją w rzeczywistości.
Jakie są przyczyny urojeń i tego, że starsza osoba mówi od rzeczy?
Urojenia u osób starszych są dolegliwością bardzo powszechną – szacuje się, że nawet 20% osób w wieku powyżej 65. roku życia może mieć zaburzenia urojeniowe. I o ile wśród osób w wieku 65-80 lat problem dotyczy „zaledwie” 8-10% społeczeństwa, o tyle według analiz odsetek osób po 80. roku życia z zaburzeniami na tle poznawczym może wynosić nawet 50%.
Czym są spowodowane omamy wzrokowe u osób starszych? Nie ma jednej, konkretnej przyczyny tego schorzenia, natomiast należy mieć świadomość tego, że w dużej mierze odpowiada za nie naturalne starzenie się organizmu. Wraz z wiekiem degradacji ulega także mózg – po 60-65. roku życia zanika zdolność tworzenia się nowych połączeń między neuronami, a te, które istnieją systematycznie obumierają. To z kolei prowadzi do błędnej interpretacji rzeczywistości oraz przekonań o istnieniu wydarzeń i zjawisk, których w rzeczywistości nie ma. Często pojawiają się również problemy z racjonalnym myśleniem, rozumowaniem przyczynowo-skutkowym oraz sensownym uzasadnianiem zjawisk i wydarzeń.
Na zaburzenia urojeniowe w starości w mniejszym lub większym stopniu jesteśmy narażeni zatem wszyscy. Oczywistym błędem byłoby jednak przekonanie, że urojenia u osób starszych są wyłącznie efektem starzejącego się organizmu. Obumieranie neuroprzekaźników może też towarzyszyć wielu charakterystycznym dla okresu starości chorobom, takim jak:
- demencja starcza (otępienie starcze);
- choroba Alzheimera;
- choroba Parkinsona w późniejszych stadiach.
Omamy wzrokowe u osób starszych – jak reagować?
Jest stosunkowo niewiele dolegliwości, które w takim stopniu mogą być tak uciążliwe i negatywnie odbierane przez otoczenie (np. przy kierowaniu w jego stronę przez chorego agresji czy bezpodstawnych oskarżeń) jak omamy wzrokowe u osób starszych. Jak reagować, gdy bliski nam senior uparcie wmawia nam nieistniejące wydarzenia, oskarża o prześladowanie, okradanie czy pieniactwo, a irytacja i negatywne emocje rosną?
Przede wszystkim, zachowajmy spokój i – nawet mimo negatywnych emocji – nie dawajmy upustu agresji czy złości. Nie starajmy się też sprzeczać, używając przy tym logiki, ponieważ najczęściej jest to pozbawione sensu. Trzeba mieć świadomość tego, że to, co „widzi” senior, jest dla niego bardzo realne. Najlepiej jest w spokoju wysłuchać starszą osobę i dociekliwie prosić o wytłumaczenie zjawisk, które go otaczają. Starajmy się wzbudzać w rodzicu, dziadku czy podopiecznym pozytywne uczucia – czyli uspokajać go, gdy urojenia powodują obawy lub niepokój, pocieszać, gdy smucą i wyrażać swoją radość, gdy są pozytywne.
Miejmy świadomość tego, że to, że starsza osoba mówi od rzeczy, może być związane z konkretnym przedmiotem znajdującym się w pomieszczeniu. Czasem urojenia biorą się z naprawdę błahych powodów, takich jak stojący na półce i postrzegany jako coś innego wazon z kwiatami. Wówczas najlepszym rozwiązaniem będzie usunięcie z pola widzenia tego, co wywołuje urojenia. Gdy zaburzenia mają bardzo natarczywy charakter, starajmy się odwrócić od nich uwagę seniora – oczywiście zachowując przy tym spokój i wyrażając proste, nieskomplikowane komunikaty.
Jak leczyć omamy wzrokowe u osób starszych?
Omamy wzrokowe u osób starszych mogą być leczone na różne sposoby. Najczęściej stosuje się leczenie farmakologiczne, polegające na regularnym stosowaniu leków przeciwpsychotycznych. Zazwyczaj poprawa jest widoczna w okresie od kilku dni do kilku tygodni. Dużą rolę w leczeniu farmakologicznym odgrywa systematyczność oraz konsekwentne przestrzeganie zaleceń psychiatry. Nie powinno się też samodzielnie odstawiać nagle leków bez konsultacji z lekarzem.
W kwestii leczenia farmakologicznego, trzeba pamiętać o tym, że dużą rolę dla jego skuteczności odgrywają aspekty związane z trybem życia. Ważne jest prawidłowe odżywianie się, zwracanie uwagi na odpowiednią ilość snu, a także nie zażywanie alkoholu, narkotyków i innych substancji psychoaktywnych, które mogą zaostrzać omamy wzrokowe i wpłynąć na działanie leku.
Zaburzenia urojeniowe u osób starszych bywają leczone także poprzez psychoterapię oraz psychoedukację, których zadaniem jest przekazanie informacji na temat choroby oraz pomoc w zrozumieniu jej i jej przebiegu. Psychoterapia często jest stosowana jako leczenie uzupełniające leczenia farmakologicznego.
Omamy wzrokowe u osób starszych bywają irytujące i kłopotliwe – zarówno dla seniorów, jak i ich bliskich. Pamiętajmy jednak, że choć takie dolegliwości często w pewnym stopniu dezorganizują codzienność, nie są wyrokiem i nie muszą niszczyć wzajemnych relacji oraz pozbawiać radości z życia.
Źródła:
https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/choroby/73534,zaburzenia-urojeniowe
https://pacjent.gov.pl/jak-zyc-z-choroba/kiedy-czlowiek-traci-siebie
https://www.gov.pl/attachment/1b904f28-577f-4b05-bc57-c45ee0f7b8a0
